De Griekse Bende van Drie gaf vorm aan onze denkgewoonten. Als je de onwaarheid elimineert is het onvermijdelijk dat de waarheid overblijft. Het elimineren van onwaarheden was de favoriete hobby van Socrates. Plato zocht op zijn beurt naar de essentie. Uiteindelijk bracht Aristoteles alles bij elkaar tot één operationeel systeem. Er waren categorieën en definities die werden opgesteld op grond van de ervaring. Wanneer je iets tegenkwam, oordeelde je op basis van de ervaring in welk hokje het thuishoorde. Vervolgens wist je wat je ermee moest doen. En als het ingewikkeld was? Dan probeerde je het middels analyse in makkelijker te herkennen kleinere delen op te splitsen.

Pas op
Ons systeem werkt goed, is praktisch, doeltreffend en éénvoudig. Het verschaft zekerheid. Hoe zit het echter als de hokjes ouderwets zijn of onze taxaties bevooroordeeld zijn? Het systeem werkt nog steeds heel goed, maar de resultaten zijn gevaarlijk. Het belangrijkste gevaar van het systeem van beoordelingshokjes is arrogantie.

De scheidslijn tussen zelfvertrouwen en arrogantie is heel dun, het verschil heel groot. Wie arrogant is, sluit zich af voor input en isoleert zichzelf. Zelfvertrouwen laat echter input toe, zoekt zelfs naar input door naar andere meningen te luisteren en alternatieven te overwegen. Zelfvertrouwen betekent dat wij openstaan voor de wereld om ons heen.

Een ander gevaar van het systeem van beoordelingshokjes is dat die hokjes achterhaald kunnen zijn. In een snel veranderende wereld zijn de hokjes die wij aan het verleden ontlenen soms niet toereikend. Dit betekent een verschuiving van de vertrouwde zekere logica naar "fuzzy logic" waarin iets half in een hokje en half daarbuiten kan zijn. Plotseling lijkt onze kennis en ervaring niets meer waard.

Kunnen wij de bestaande hokjes gebruiken als hulpmiddel en onszelf niet erop vastleggen, loskomen van ons eigen verleden en onze eigen logische cocon?

Onze logische cocon is gevormd door grieken, religie, onderwijs, opvoeding en ervaring. Binnen onze eigen logische cocon hebben wij voor onszelf altijd gelijk. Alleen door andere mogelijkheden te overdenken, alternatieven op te sporen en deze serieus in overweging te nemen en niet gelijk een oordeel te vellen, kunnen wij onze blik verruimen.

Nieuwe wegen vinden en het verschil maken. Niet alleen omdat het nu echt eens anders moet, maar omdat het dan ook anders kan.

Rotterdam, 2 april 2011